Czym jest paradoks otyłości?

Tak zwany paradoks otyłości zdaje się sugerować, że otyłość może w rzeczywistości mieć działanie ochronne, prowadząc do lepszych wyników leczenia w pewnych schorzeniach. Czy tak jest rzeczywiście, czy też jest to potencjalne błędne odczytanie danych?

Zasadniczo w niektórych badaniach dotyczących chorób serca, guzów i innych problemów medycznych zaobserwowano, że u pacjentów o większej masie ciała statystycznie mniejsze było prawdopodobieństwo śmierci.

Potencjalnymi argumentami przemawiającymi za hipotezą, że otyłość może mieć działanie ochronne, mogą być: osoby z nadwagą mają większe rezerwy energii z tłuszczu, co jest przydatne w walce z niektórymi wyniszczającymi chorobami, takimi jak nowotwory. Tłuszcz może również służyć jako amortyzacja złamań kości u osób starszych w przypadku upadku. Inną interesującą hipotezą jest to, że pacjenci otyli częściej wymagają opieki medycznej i monitorowania od najmłodszych lat, co ułatwia jednoczesne rozpoznanie innych potencjalnie poważnych schorzeń.

Przeciwnicy wskazują na zasadniczą różnicę między związkiem przyczynowo-skutkowym a korelacją. Utrata masy ciała jest powszechna w wielu chorobach, szczególnie w zaawansowanych stadiach. Kiedy pacjent jest włączany do badania obserwacyjnego, istnieje możliwość, że zanim zostanie zaliczony do grupy obserwacyjnej, schudnie już z powodu choroby i w związku z tym, w porównaniu z osobami, które jeszcze nie schudły, może znajdować się w bardziej zaawansowanym stadium choroby. Takie bezpośrednie porównanie nie jest możliwe.

Ponadto większość definicji otyłości stosowanych w badaniach opiera się na wskaźniku masy ciała (BMI), który oblicza się na podstawie masy ciała i wzrostu. Należy jednak zauważyć, że nie rozróżnia on mięśni od tkanki tłuszczowej. Osoba wysportowana, zdrowa i o znacznej masie mięśniowej byłaby klasyfikowana jako otyła zgodnie ze standardami BMI, natomiast osoba cierpiąca na sarkopenię, ale ze znaczną ilością tkanki tłuszczowej, mogłaby zostać uznana za osobę w normie.

Gdy w badaniach nad stanem zdrowia wykorzystuje się odsetek tkanki tłuszczowej, a nie wskaźnik BMI, zależność między otyłością a ryzykiem choroby jest silna, co pokazuje, że pacjenci otyli (zdefiniowani na podstawie tkanki tłuszczowej, a nie masy ciała) wcale nie mają lepszych wyników przeżywalności, ale w rzeczywistości mają tendencję do gorszych wyników.

Podsumowując, paradoks otyłości prawdopodobnie wynika z utożsamiania masy ciała z tkanką tłuszczową (co nie jest prawdą i zazwyczaj wynika z ograniczonej dostępności sprzętu pomiarowego) oraz potencjalnego błędnego odczytania danych. Zasadniczo zalecamy utrzymanie prawidłowego poziomu tkanki tłuszczowej, ponieważ nie wykazano żadnego działania ochronnego ze strony wysokiego poziomu tkanki tłuszczowej.