Jak zmierzyć skład ciała?

Istnieje wiele sposobów oszacowania składu ciała. Który jest „najlepszy”? Niektóre są szybkie i niedrogie, ale mogą dostarczyć jedynie podstawowych informacji. Inne mogą być dokładniejsze, ale zazwyczaj są znacznie droższe i czasochłonne.

 

W tym artykule przedstawiamy krótki przegląd kilku metod, które są powszechnie dostępne dla ogółu społeczeństwa i lekarzy, służących do oceny tkanki tłuszczowej i innych składników składu ciała.

 

Wskaźnik masy ciała (BMI) łączy wagę i wzrost, dzięki czemu można go znormalizować bez obaw o różnice we wzroście. BMI zazwyczaj dzieli się na kategorie: „niski”, „prawidłowy”, „nadwaga” i „otyłość”. Ponieważ wskaźnik ten jest stosowany od dawna, istnieje wiele krajowych danych referencyjnych, które można wykorzystać do porównania wyników. Ponieważ jednak BMI nie rozróżnia tkanki mięśniowej od tkanki tłuszczowej, jest mniej przydatny jako szacowanie poziomu tkanki tłuszczowej, szczególnie u osób o dużej muskulaturze.

 

Obwód brzucha (zwłaszcza w porównaniu z obwodem talii) jest wskaźnikiem tłuszczu trzewnego wokół narządów wewnętrznych (ponieważ większa ilość tłuszczu zazwyczaj oznacza szerszy obwód talii), co ma większą korelację z chorobami związanymi z otyłością. Jest to niedoskonała metoda, po części dlatego, że pomiar ten obejmuje również tłuszcz podskórny, ale nadal jest dość użyteczny, jeśli inne, bardziej precyzyjne narzędzia są niedostępne.

 

Fałdomierze to jedna z najprostszych technicznie metod pomiaru tkanki tłuszczowej. Działają one poprzez fizyczne uszczypnięcie skóry i tkanki tłuszczowej podskórnej w kilku określonych miejscach (zazwyczaj od 3 do 7) ciała i obliczenie wyników na podstawie ich grubości. Chociaż sam sprzęt jest niedrogi, może być stosunkowo niepraktyczny ze względu na konieczność wykonywania pomiarów z wielu miejsc oraz konieczność przeszkolenia w zakresie prawidłowej obsługi urządzenia – w przypadku osoby mniej doświadczonej wyniki mogą być znacznie mniej dokładne.

 

Dokładność pomiaru jest zazwyczaj ograniczona do osób szczuplejszych lub otyłych jedynie w umiarkowanym stopniu, ponieważ znacznie trudniej jest uchwycić i utrzymać duży fałd skóry podczas odczytywania pomiaru z suwmiarki. Ponadto większość krajowych danych referencyjnych może nie uwzględniać osób o znacznie większych gabarytach.

 

Ważenie pod wodą opiera się na prawie Archimedesa, zgodnie z którym ilość cieczy wypartej przez zanurzony obiekt jest równa jego objętości. Mierząc masę ciała na lądzie, a następnie pod wodą, można obliczyć jego gęstość. Tłuszcz jest lżejszy od mięśni i kości, więc jeśli masa ciała pod wodą jest stosunkowo duża w porównaniu z masą ciała na lądzie, oznacza to niższy procent tkanki tłuszczowej.

 

Pewną trudnością w przypadku ważenia podwodnego (nazywanego również „ważeniem hydrostatycznym”) jest konieczność wielokrotnego całkowitego zanurzenia się pod wodą. Może być ono szczególnie trudne w przypadku dzieci i osób otyłych.

Innym bardzo podobnym typem urządzenia jest pletyzmograf przemieszczenia powietrza (ADP). Zasada działania pomiaru przemieszczenia powietrza jest bardzo podobna do ważenia pod wodą (obliczanie odbywa się na podstawie ilości wypartego powietrza, a nie wody), ale bez konieczności wstrzymywania oddechu przez osobę badaną, jest on łatwiejszy w użyciu.

 

DXA wykorzystuje promieniowanie rentgenowskie do tworzenia szczegółowego obrazu ciała, wykorzystując algorytmy do obliczania gęstości kości, mięśni, tkanki tłuszczowej i innych parametrów składu ciała. Typowe skanowanie całego ciała trwa około 15 minut i polega na narażeniu badanego na niewielką dawkę promieniowania. DXA jest zazwyczaj stosowana jako „złoty standard” w porównaniu z analizą biochemiczną (BIA), ponieważ jest stosunkowo wygodna w użyciu w porównaniu z powyższymi metodami i zapewnia szeroki zakres wyników pomiarowych.

 

Urządzenia BIA, takie jak analizator składu ciała Charder MA801 (na zdjęciu), wysyłają przez ciało niezauważalny prąd elektryczny, mierząc jego impedancję bioelektryczną i odpowiednio obliczając wyniki analizy składu ciała. Podstawową zasadą jest to, że wyniki impedancji będą różne dla różnych rodzajów tkanek ciała, ze względu na przewodność. Na przykład, tłuszcz jest stosunkowo słabym przewodnikiem prądu w porównaniu z mięśniami (które mają wysoką zawartość wody), dlatego urządzenie BIA potrafi je rozróżnić. Dokładność może się znacznie różnić w zależności od marki, dlatego kluczowe jest porównanie z najlepszymi standardami oraz ciągłe badania i udoskonalanie algorytmów. Wyniki pomiarów można uzyskać w mniej niż minutę i nie powodują one skutków ubocznych.

 

Jak widać z różnych metod wymienionych powyżej, nie ma jednego „najlepszego” narzędzia do oceny składu ciała. Najbardziej odpowiednie rozwiązanie będzie zależeć od budżetu, potrzeb, wymaganego poziomu dokładności i innych czynników.